NB-Gert_Over_Yoga-03
01/08/2013

Gert over yoga – Verhouding leraar-leerling

Yoga is geen entertainment

Onlangs kreeg ik via Facebook een filmpje opgestuurd waarop een serie yoga-oefeningen te zien waren. Het was de presentatie van de wereldkampioen yoga. Hij stond op het midden van een podium en achter hem stond een enorme Amerikaanse vlag. Zijn optreden duurde een minuut of 10. Het leek vanwege de indrukwekkende oefeningen op het eerste gezicht een mooi filmpje en het had daarom ook veel ‘likes’ gekregen, maar ik vond het schokkend. Schokkend omdat het yoga ombuigt naar een soort van nationalistisch vermaak, uit een land – Amerika – waar ‘entertainment’ toch al belangrijker lijkt te zijn dan werkelijkheid. Schokkend ook, omdat gepoogd wordt meetbaar te maken wat onmeetbaar is. Als yoga gezien wordt als een methode om dieper begrip te krijgen over wat het leven inhoudt, wat valt daar dan in vredesnaam aan te meten? Iedereen doet yoga voor zichzelf, vanuit zijn eigen achtergrond. De bedoeling van yoga is niet om intellectuele vragen beantwoord te krijgen, maar om de mogelijkheid te creëren onszelf te onderzoeken in relatie tot vragen als, ‘kunnen we vrij zijn van spanningen, angsten of pijn?’. Dit lijkt mij een vraag om serieus mee om te gaan. Dit is geen ‘entertainment’.

Jammer genoeg krijgen we door middel van ons onderwijs niet de kans om een serieus antwoord te krijgen op vragen als deze, om onszelf hierin te onderzoeken. Integendeel, we worden opgeleid om specialistisch te worden: de beste dokter, de beste architect, de beste zakenman. In dit filmpje zagen we de beste yogabeoefenaar. We realiseren ons misschien niet voldoende wat voor gevolgen dit heeft op onze geest. Ons hele brein en denken is geconstrueerd op vergelijken: kleine kinderen worden al op vroege leeftijd met andere kinderen of familieleden vergeleken, op school worden we met elkaar vergeleken door de cijfers die we krijgen en dit principe van straffen en belonen gaat de rest van ons leven door. Ik verdien meer dan jij, een man is beter dan een vouw, een wereldkampioen is beter dan de rest van de wereld.

Wat we lijken te vergeten is dat vergelijken, onherroepelijk leidt tot kwetsen, tot mentale pijn. Dit is de diepere oorzaak van het je gekwetst voelen. En het je gekwetst voelen is de voedingsbodem voor frustratie die kan leiden tot angsten en agressie. Ik zeg dit omdat ik graag wil benadrukken dat onze relatie leraar-leerling niet gebaseerd is op vergelijken. Onze relatie is gebaseerd op onderzoek. Onderzoek waarin ik als leraar erken spanningen te hebben en dat ik mij realiseer dat mijn leerlingen die ook hebben. Dat is het vertrekpunt. Ik sta niet boven jullie maar op een lijn met jullie en we onderzoeken samen de probleemgebieden in ons lichaam die ook met diepe psychologische spanningen te maken hebben. Niet het soort onderzoek waarin we intellectueel of theoretisch iets willen begrijpen maar een onderzoek waarin we ons aan de diepte van woorden, zoals spanning, ontspanning, angst, ruimte… het hele veld waar we het steeds over hebben, kunnen spiegelen. Een onderzoek waarin ik mijn persoonlijke verbinding met het woord onderzoek. Dan wordt de les geen intellectueel of theoretisch gebeuren, waarin de een meer weet of meer kan dan de ander, maar zou het een begin kunnen worden van een meditatie.

Ik voel het als mijn verantwoordelijkheid om dusdanig les te geven dat we tijdens een les allen in staat zijn om die negatieve sporen uit het verleden te wissen. Niet door alleen oefeningen uit te voeren maar door te oefenen vanuit een totale attentie, waarin ik in staat ben te kijken en te luisteren vanuit mijn volledige intelligentie: mijn brein, mijn hart en mijn lichaam. Om dat te kunnen doen moet ik geen beeld van mijzelf vasthouden, moet ik niemand willen imiteren en mag er geen sprake zijn van hiërarchie waarin iemand mij met een ander vergelijkt of waarin ik mijzelf met iemand wil vergelijken.

Yoga heeft de laatste jaren een enorme groei meegemaakt in onze Westerse cultuur. Het Westerse denken krijgt overal in de wereld navolging. Het is een cultuur die gebaseerd is op tegenstellingen. Ik wil erop letten dat yoga niet ten onder gaat in deze sociale en educatieve traditie. Daarom lijkt het mij op zijn plaats om onze relatie leraar-leerling op deze manier te bespreken, in de hoop dat het meten, het vergelijken stopt en dat we naar onszelf, de groep en onze sociale omgeving kunnen kijken zonder dat tegenstellingen worden versterkt of dat er nieuwe ontstaan, maar op een manier waarop we ons met elkaar verbonden voelen en daarnaar handelen.

Gert van Leeuwen